Moet een kunstenaar alleen tekenen wat hij ziet of moet hij juist afbeelden wat hij weet? Het is deze klemmende vraag die Peter Greenaway stelt in zijn speelfilmdebuut The Draughtsman's Contract (1982). Er valt een hoop te genieten aan deze film: de virtuoze dialogen vol obscuur symbolisme, de theatrale kostuums, de pastorale decors, de barokke soundtrack van Michael Nyman, maar bovenal de superieure intellectuele puzzel die Greenaway uit al deze elementen weet te vlechten.
In 1694 wordt Mr. Neville, een arrogante jonge kunstenaar, ingehuurd door Mrs. Herbert om een serie van twaalf tekeningen te vervaardigen van het landhuis van haar en haar echtgenoot. In zijn overmoed laat Mr. Neville echter ook contractueel vastleggen dat hij, als onderdeel van de betaling, het recht heeft om Mrs. Herbert 'naar eigen inzicht' seksueel te bezitten. Gedurende de twee weken waarin Mr. Herbert afwezig is, bestiert Mr. Neville als een ware regisseur het landgoed in zuidelijk Engeland: hij stelt een strak schema op waarin hij van uur tot uur bepaalt wanneer welke zijde van het huis getekend wordt, trekt zich dagelijks om vier uur precies terug met Mrs. Herbert, en geniet er zichtbaar van om haar schoonzoon, Mr. Talmann, tegen diens zin te laten poseren. Als dan ook nog de dochter van de Herberts, Mrs. Talmann, haar erotische diensten aanbiedt, lijkt Mr. Nevilles triomf compleet. Lijkt compleet, want niet veel later wordt het levenloze lichaam van de heer des huizes uit de slotgracht gevist en blijken Mr. Nevilles tekeningen mysterieuze aanwijzingen over een moordcomplot te bevatten.
The Draughtsman's Contract is een film over wat in het Engels – met een mooi dubbelzinnig woord – framing wordt genoemd. De film gaat over kaders en perspectieven. Om dat gegeven te benadrukken, kijken we als toeschouwers regelmatig mee door het optische rooster dat Mr. Neville gebruikt om verhoudingen juist op papier te krijgen. Dit instrument fungeert als een kader binnen het kader. Mr. Neville wil uitsluitend tekenen wat hij ziet – hij werkt vanuit een eenduidig perspectief, bij een volmaakte lichtval en binnen een zorgvuldig gekozen kader. De camera ondersteunt die drang van de kunstenaar door zoveel mogelijk van de gebeurtenissen in statische, strak gecomponeerde shots te laten zien. Maar opeens valt op dat Mr. Neville, die letterlijk de situatie meester lijkt, zelf ook ingekaderd wordt: wij kijken naar hem door zijn eigen rooster, dat plotseling veel wegheeft van een tralievenster. Door dit alternatieve perspectief valt Mr. Neville langzaam van zijn voetstuk: heeft hij de boel wel onder controle? Waarom is hij in het zwart als de andere personages witte kostuums dragen, en vice versa? Zijn Mrs. Herbert en haar dochter de willoze slachtoffers van zijn seksuele honger? Wie manipuleert wie eigenlijk? En is The Draughtsman's Contract uiteindelijk Mr. Nevilles verhaal, of is hij een willoze pion in andermans spel?
Teken wat je weet: dat lijkt Greenaways devies te zijn in deze film. Representatie betekent niet klakkeloos de werkelijkheid weergeven, maar een subjectief beeld schetsen. Mr. Neville vraagt zich geen moment af of de voorwerpen die hij in zijn tekeningen incorporeert een verborgen verhaal mogelijk maken. Zijn kijkhouding is strikt 'realistisch,' en zijn perspectief is altijd enkelvoudig. Het is deze onwil om meer te zien dan 'dat wat er is' die hem uiteindelijk fataal wordt. Framing is namelijk niet alleen 'inkaderen.' Het is ook, en in deze film bovenal, 'iemand erin luizen' – iets waar Mr. Neville, helaas voor hem, veel te laat achterkomt.
In 1694 wordt Mr. Neville, een arrogante jonge kunstenaar, ingehuurd door Mrs. Herbert om een serie van twaalf tekeningen te vervaardigen van het landhuis van haar en haar echtgenoot. In zijn overmoed laat Mr. Neville echter ook contractueel vastleggen dat hij, als onderdeel van de betaling, het recht heeft om Mrs. Herbert 'naar eigen inzicht' seksueel te bezitten. Gedurende de twee weken waarin Mr. Herbert afwezig is, bestiert Mr. Neville als een ware regisseur het landgoed in zuidelijk Engeland: hij stelt een strak schema op waarin hij van uur tot uur bepaalt wanneer welke zijde van het huis getekend wordt, trekt zich dagelijks om vier uur precies terug met Mrs. Herbert, en geniet er zichtbaar van om haar schoonzoon, Mr. Talmann, tegen diens zin te laten poseren. Als dan ook nog de dochter van de Herberts, Mrs. Talmann, haar erotische diensten aanbiedt, lijkt Mr. Nevilles triomf compleet. Lijkt compleet, want niet veel later wordt het levenloze lichaam van de heer des huizes uit de slotgracht gevist en blijken Mr. Nevilles tekeningen mysterieuze aanwijzingen over een moordcomplot te bevatten.
The Draughtsman's Contract is een film over wat in het Engels – met een mooi dubbelzinnig woord – framing wordt genoemd. De film gaat over kaders en perspectieven. Om dat gegeven te benadrukken, kijken we als toeschouwers regelmatig mee door het optische rooster dat Mr. Neville gebruikt om verhoudingen juist op papier te krijgen. Dit instrument fungeert als een kader binnen het kader. Mr. Neville wil uitsluitend tekenen wat hij ziet – hij werkt vanuit een eenduidig perspectief, bij een volmaakte lichtval en binnen een zorgvuldig gekozen kader. De camera ondersteunt die drang van de kunstenaar door zoveel mogelijk van de gebeurtenissen in statische, strak gecomponeerde shots te laten zien. Maar opeens valt op dat Mr. Neville, die letterlijk de situatie meester lijkt, zelf ook ingekaderd wordt: wij kijken naar hem door zijn eigen rooster, dat plotseling veel wegheeft van een tralievenster. Door dit alternatieve perspectief valt Mr. Neville langzaam van zijn voetstuk: heeft hij de boel wel onder controle? Waarom is hij in het zwart als de andere personages witte kostuums dragen, en vice versa? Zijn Mrs. Herbert en haar dochter de willoze slachtoffers van zijn seksuele honger? Wie manipuleert wie eigenlijk? En is The Draughtsman's Contract uiteindelijk Mr. Nevilles verhaal, of is hij een willoze pion in andermans spel?
Teken wat je weet: dat lijkt Greenaways devies te zijn in deze film. Representatie betekent niet klakkeloos de werkelijkheid weergeven, maar een subjectief beeld schetsen. Mr. Neville vraagt zich geen moment af of de voorwerpen die hij in zijn tekeningen incorporeert een verborgen verhaal mogelijk maken. Zijn kijkhouding is strikt 'realistisch,' en zijn perspectief is altijd enkelvoudig. Het is deze onwil om meer te zien dan 'dat wat er is' die hem uiteindelijk fataal wordt. Framing is namelijk niet alleen 'inkaderen.' Het is ook, en in deze film bovenal, 'iemand erin luizen' – iets waar Mr. Neville, helaas voor hem, veel te laat achterkomt.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten