Soms loopt er onbedoeld een bepaald thema als een rode draad door je leven. Deze maand is het in mijn geval een nogal zonderling onderwerp: kannibalisme.
Het begon relatief onschuldig. Afgelopen Sinterklaas knutselde ik voor een vriendin een junglekijkdoos in elkaar, en daarin mochten kannibalen (compleet met kookpot) natuurlijk niet ontbreken. Vrolijk zoekend op internet kwam ik terecht bij plaatjes uit fijne films als Cannibal Holocaust en Eaten Alive. Omdat het nu ook weer niet zó gruwelijk hoefde te worden, heb ik uiteindelijk maar gekozen voor een willekeurige groep lachende 'natives' en er zelf een kookpot met inhoud bijgeplakt. "Monsieur Cannibale," Kuifje in Afrika, dat idee: een snelle referentie aan het clichébeeld van de koppensneller.
Vervolgens was er mijn nieuwe game, Elder Scrolls V: Skyrim. Nu gedraag ik mij in spellen graag als een gewetenloze schurk, dus als mij gevraagd wordt een groep volgelingen van een kwaadaardige godin van een menselijk feestmaal te voorzien en deel te nemen aan het 'banket,' dan ben ik de beroerdste niet. Als parttime sadist vond ik de scène erg vermakelijk, maar niet verrassend: kannibalisme is immers binnen de gamewereld iets van een gemeenplaats. In Fallout: New Vegas betreed je als speler een exclusief hotel-restaurant en kom je er langzaam achter dat de chef-kok wel een erg luguber geheim ingrediënt heeft. En al in de allereerste editie van Grand Theft Auto uit 1997 kreeg je van de Russische maffia de opdracht om een bus vol nietsvermoedende forensen tot hamburgers te laten verwerken. Een ethisch dilemma is er dit soort games nooit: het spel biedt een mogelijkheid die jij als speler benut. De weergave van kannibalisme is te karikaturaal, te zeer doorspekt met zwarte humor om echt verontrustend te zijn.
Vanmiddag was er dan het voorlopige hoogtepunt van mijn Maand van het Kannibalisme. Tijdens de lunch viel mijn oog op dit berichtje. Valerio Zeno en Dennis Storm hadden voor een nieuw 'populair-wetenschappelijk' tv-programma een stukje van elkaars vlees opgegeten. "Het internet ontplofte," aldus Matthijs van Nieuwkerk in DWDD (waar de beide heren natuurlijk mochten aanschuiven om een en ander te promoten). De walging was niet van de lucht. Was het een perverse zucht naar sensatie? Alles voor de kijkcijfers? Valerio legde uit dat hij gewoon nieuwsgierig was naar de smaak van mensenvlees. Matthijs trok een vies gezicht: "Wat zijn we nu wijzer als we dit woensdag gezien hebben?"
Om meteen maar de antwoorden te geven:
- Al is een stuk vlees chirurgisch uit iemands lichaam verwijderd, het blijft gevoelsmatig deel van die persoon - sterker nog, het representeert zelfs de hele persoon. ("O, daar ga je! Jezus, je ligt in de pan, bambino!" zegt Dennis tegen Valerio, en even later over de hele ervaring: "Je kijkt naar hem en je zit op hem te kauwen.")
- Je komt klaarblijkelijk tot het verbluffende inzicht dat ook jijzelf gereduceerd kan worden tot een sappig stukje biefstuk - je bent dus biologisch gezien niet specialer dan een koe. (Wederom Dennis, als hij aan zijn eigen vlees ruikt: "Wat bizar, gewoon rauw vlees!")
- Het eten van elkaars vlees is behoorlijk homo-erotisch. (Valerio: "Nu ben ik er nog oké onder, maar ik denk als daadwerkelijk dat vlees van jou in m'n mond zit..." En Dennis: "Alsjeblieft, ik doe dit nooit meer; ruik eerst even goed aan me voordat je het in je mond stopt en opeet. Geniet ervan. 't Is puur uit liefde.")
De ophef rond het programma geeft in ieder geval aan dat kannibalisme appelleert aan onze diepste morele sentimenten: een van onze oudste taboes (of verlangens?) is in het geding. Er gaat een welhaast mythische aantrekkingskracht uit van het vlees van onze soortgenoten: we denken hun hele identiteit erin vervat te zien, en we verlangen er bijna wellustig naar om het te eten - of om onszelf door de ander op te laten eten, "uit liefde." Het fenomeen kannibalisme verwijst naar een bijna onuitsprekelijke waarheid: namelijk, dat de zogenaamde tempel van de menselijke ziel niets meer is dan een homp vlees die je kunt verorberen. Leven betekent uiteindelijk altijd de dood, en de een z'n dood is - heel letterlijk - de ander z'n brood.
[De mooiste film over kannibalisme is overigens niet een of andere lompe exploitatiefilm, maar Peter Greenaways The Cook, The Thief, His Wife, and Her Lover (1989).]
Geen opmerkingen:
Een reactie posten