Tv-terrorisme

*

Onlangs heb ik met mijn lief gekeken naar het vijfde seizoen van de Amerikaanse tv-serie 24, waarin de Counter Terrorist Unit (CTU) van Los Angeles in real time grootschalige terroristische aanslagen moet zien te voorkomen. Nucleaire wapens, virussen, zenuwgas, moordaanslagen op presidenten: je kunt het zo apocalyptisch niet bedenken of Jack Bauer, hoofdpersoon van de serie, krijgt het voor zijn kiezen. In zijn fanatieke jacht op terroristen heiligt het doel wat Bauer betreft daadwerkelijk alle middelen.

Zoals Slavoj Žižek terecht opmerkt, is 24 een serie met haast. De dreunende digitale klok die om de haverklap getoond wordt tikt onverbiddelijk door. De actie dendert over ons heen door middel van split screens en schokkerige, vanuit de hand gedraaide shots. Het woord dat Jack Bauer en de zijnen het meest in de mond nemen is “now!” Alles moet nu, nu, nu – er is amper tijd om te ademen, laat staan om zorgvuldige ethische afwegingen te maken. Ik heb nog nooit een serie gezien waarin zoveel burger- en mensenrechten met voeten worden getreden. Jack Bauer bedreigt, infiltreert, ontvoert, mishandelt, martelt en executeert, ongecontroleerd en veelal straffeloos. Wie of wat al dit geweld ondergaat, doet er niet toe: terroristen, kroongetuigen, CTU-collega’s, Chinese diplomaten, familieleden van de minister van defensie of, in seizoen vijf, zelfs de Amerikaanse president. De terroristische dreiging is altijd urgenter dan de wet; de minste of geringste verdachtmaking is al genoeg om vogelvrij te worden verklaard. Niemand in 24 kan er zeker van zijn dat hij of zij ongeschonden het einde van de aflevering haalt.

Volgens Žižek is 24 veel meer dan een dramatisering van de war on terror en de bijbehorende dubieuze praktijken. Omdat (met name) Jack Bauer wordt geportretteerd als een warm mens met alledaagse liefdes- en gezinsproblemen, presenteert de serie een ideologische leugen: het is niet alleen mogelijk om je menselijke waardigheid te behouden als beul, maar de droeve plicht om te martelen kan zo’n gewelddadig personage zelfs een tragische grandeur verlenen. Iemand moet het doen. Iemand moet afstand kunnen nemen van zijn medemenselijkheid en het smerige ‘werk’ op zich nemen. Juist het feit dat Bauer tot de meest afschuwelijke zaken in staat is maar tegelijkertijd nog steeds een liefhebbende vader en goede vriend kan zijn, toont aan dat hij moreel volledig ontaard is, zo stelt Žižek.

Maar er is, wat mij betreft, meer aan de hand. Er zijn namelijk twee zaken die Jack Bauer fundamenteel onderscheiden van zijn CTU-collega’s. Ten eerste is hij onsterfelijk – alleen zijn leven is zeker, want zonder hem geen serie. Ten tweede is zijn oordeel onfeilbaar. Jack Bauer martelt uitsluitend mensen die uiteindelijk terroristen blijken of cruciale informatie bezitten over op handen zijnde aanslagen. Als er onschuldigen gepijnigd worden, gebeurt dit zonder uitzondering op bevel van Bauers minder begaafde superieuren. Deze kwaliteiten blazen Bauer op tot bovenmenselijke proporties. En misschien moeten we hem ook wel zo zien: niet in de eerste plaats als mens maar als personificatie van de oorlog tegen terreur. Als personage verenigt Bauer namelijk zowel datgene wat deze oorlog dient te verdedigen (het leven van ‘onschuldige, normale’ mensen) als dat wat hoegenaamd noodzakelijk is voor die verdediging (buitenproportioneel, nietsontziend geweld) – hij belichaamt de idee dat het één onlosmakelijk verbonden is met het ander. Bauer opereert niet zomaar buiten de wet, maar staat er in feite boven: in naam van zijn van boven alle twijfel verheven strijd tegen terreur bevecht hij in seizoen vijf zelfs een corrupte Amerikaanse president die uit politiek-strategische overwegingen zenuwgas heeft geleverd aan wat vermoedelijk Tsjetsjeense rebellen zijn. De onderliggende ideologische boodschap is duidelijk: terrorisme is overal. Bureaucratie, wettelijke beperkingen, politiek en ethiek spelen terroristen in de kaart. De noodzaak en urgentie van de oorlog tegen terreur staan buiten kijf – alleen als we ongebreideld, wetteloos tegengeweld accepteren kunnen we de dreiging keren.

Wat misschien nog wel interessanter is dan de conclusie dat 24 een nogal twijfelachtige ideologie uitdraagt, is de vraag waarom ik überhaupt al vijf seizoenen heb gekeken. Hoe kan het dat de serie mij ondanks dit alles in haar greep houdt? Is het niet meer dan narratieve bevrediging, een banaal verlangen naar de wetenschap ‘hoe het verder gaat’? Ben ik ten prooi gevallen aan de fastfood-logica: “Ik weet dat het slecht voor me is, maar het hapt zo lekker weg?” Is 24 letterlijk een guilty pleasure? Put ik wellicht sadistisch of masochistisch genoegen uit het zien van zaken die ik moreel verwerpelijk vind? Heeft mijn lichaam, om met Barthes te spreken, andere ideeën dan ik? Ik zal binnenkort een poging doen om de perversiteit van mijn kijkhouding bewuster te ervaren. Op 22 november komt seizoen 6 uit op dvd.